Bán hàng lưu niệm, thủ công cho khách du lịch ở phố cổ: nguồn hàng, nhãn, thanh toán

Bán hàng lưu niệm và đồ thủ công cho khách du lịch ở phố cổ Hoàn Kiếm là kinh doanh bán lẻ trong một thị trường rất dày người bán. Cửa hàng làm bền thường giữ ba nguyên tắc: nguồn hàng có gốc gác rõ ràng, thông tin trung thực về chất liệu và xuất xứ, giá niêm yết minh bạch; cộng thêm phương thức thanh toán thuận tiện cho khách quốc tế.

Phố cổ từng là nơi các phường nghề đưa sản phẩm về bán, nên đồ thủ công ở đây có câu chuyện để kể: lụa, sơn mài, gốm, đồ bạc, đồ tre, tranh dân gian. Nhưng cùng với hàng làng nghề thật là hàng sản xuất hàng loạt, hàng nhập, hàng giả xuất xứ. Bài viết dành cho người đang hoặc định mở cửa hàng: chọn nguồn, ghi nhãn, niêm yết, thanh toán, hoàn thuế cho khách, và giữ uy tín trong một thị trường mà khách dễ nghi ngờ. Bài không nêu giá, tỷ lệ thuế hay ngưỡng hoàn thuế.

Nếu bạn đang cân nhắc có nên mở cửa hàng lưu niệm ở phố cổ hay không, hãy dành vài buổi đứng quan sát đoạn phố định thuê: khách là ai, họ dừng ở cửa hàng nào, mua gì, cầm túi gì đi ra. Thị trường này không thiếu người bán; câu hỏi là bạn bán thứ gì mà người khác chưa bán tốt.

Chọn nguồn hàng: câu chuyện thật bán được lâu

Làng nghề quanh Hà Nội. Nhiều mặt hàng thủ công bán ở phố cổ có nguồn từ các làng nghề quanh thủ đô và các tỉnh lân cận. Làm việc trực tiếp với cơ sở sản xuất giúp biết rõ chất liệu, quy trình, và có câu chuyện thật để kể với khách.

Nhà thiết kế, xưởng nhỏ. Xu hướng hàng thủ công có thiết kế riêng đang lên, hợp với khách muốn món đồ không đại trà. Thoả thuận rõ về quyền bán, độc quyền khu vực, bảo hộ kiểu dáng nếu cần.

Hàng sản xuất hàng loạt. Rẻ, dễ nhập, nhưng giống hệt cửa hàng bên cạnh, cạnh tranh chỉ bằng giá. Không sai, nhưng phải ghi đúng là hàng sản xuất hàng loạt, không gắn mác thủ công.

Hàng nhập khẩu. Một phần hàng lưu niệm trên thị trường là hàng nhập. Bán hàng nhập không vi phạm nếu nguồn gốc hợp pháp và nhãn ghi đúng xuất xứ; vi phạm là khi giới thiệu như hàng Việt Nam làm thủ công.

Giấy tờ nguồn gốc. Giữ hoá đơn, chứng từ nhập hàng. Khi cơ quan quản lý thị trường kiểm tra, hàng không rõ nguồn gốc có thể bị xử lý dù bạn mua của người quen.

Nhãn hàng hoá và lời giới thiệu trung thực

Hàng hoá bán ra phải có nhãn theo quy định về nhãn hàng hoá, với các nội dung bắt buộc tuỳ loại hàng như tên hàng, xuất xứ, tổ chức chịu trách nhiệm. Hàng nhập khẩu cần nhãn phụ bằng tiếng Việt. Với hàng thủ công không bao bì, cách ghi nhãn có quy định riêng; hỏi cơ quan quản lý nếu chưa rõ.

Rủi ro lớn hơn nằm ở lời giới thiệu bằng miệng. "Lụa tơ tằm trăm phần trăm", "bạc nguyên chất", "sơn ta", "gốm làng nghề" là những câu khách nghe hằng ngày. Nếu không đúng, đó là thông tin sai lệch về hàng hoá, ảnh hưởng quyền lợi người tiêu dùng, và chỉ cần một khách đăng đánh giá xấu trên mạng là uy tín cả cửa hàng sụt.

Cách làm bền là đào tạo nhân viên nói đúng những gì cửa hàng biết chắc. Nếu không chắc tỷ lệ tơ tằm, nói "pha" thay vì "nguyên chất". Một tấm thẻ nhỏ ghi chất liệu, nơi làm, cách bảo quản kèm sản phẩm vừa trung thực vừa là cách bán hàng tốt với khách quốc tế.

Niêm yết giá và thanh toán cho khách quốc tế

Khách du lịch, nhất là khách quốc tế, dễ cảm thấy bị "chặt chém" khi không có giá niêm yết. Bảng dưới gom những điểm cơ bản:

Nhận ngoại tệ tiền mặt trực tiếp là điểm nhiều cửa hàng phố cổ còn làm theo thói quen. Quy định về quản lý ngoại hối hạn chế việc này; khi bị kiểm tra, hậu quả lớn hơn nhiều so với vài giao dịch thu được.

Hoàn thuế giá trị gia tăng cho khách nước ngoài

Người nước ngoài mua hàng tại Việt Nam mang theo khi xuất cảnh có thể được hoàn thuế giá trị gia tăng, nếu mua ở cửa hàng thuộc doanh nghiệp đã đăng ký bán hàng hoàn thuế và đáp ứng các điều kiện về giá trị hàng, thời gian, cửa khẩu. Khách nhận hoá đơn kiêm tờ khai hoàn thuế tại cửa hàng và làm thủ tục ở quầy hoàn thuế tại cửa khẩu quốc tế.

Với cửa hàng phố cổ, tham gia bán hàng hoàn thuế là một điểm cộng với khách mua giá trị lớn như lụa cao cấp, sơn mài, đồ bạc. Điều kiện là cửa hàng phải là doanh nghiệp, đăng ký với cơ quan thuế, có hệ thống hoá đơn kết nối, và nhân viên biết hướng dẫn khách. Hộ kinh doanh nhỏ thường không thuộc diện này.

Điều kiện chi tiết, giá trị tối thiểu, tỷ lệ hoàn, danh sách cửa khẩu áp dụng do văn bản hiện hành quy định. Nếu muốn tham gia, hỏi cơ quan thuế quản lý về thủ tục đăng ký.

Hàng không nên bán và hàng cần cẩn trọng

Một số nhóm hàng có thể khiến cửa hàng và cả khách gặp rắc rối:

• Sản phẩm từ động vật hoang dã: ngà, sừng, mai rùa, da động vật quý hiếm. Bị cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt; khách mang qua biên giới có thể bị giữ.
• Cổ vật, đồ cổ không rõ nguồn gốc: việc mua bán, mang ra nước ngoài di vật, cổ vật có quy định riêng. Đồ giả cổ phải nói rõ là giả cổ.
• Hàng giả nhãn hiệu: túi, ví, áo mang nhãn hiệu nổi tiếng giả mạo. Vi phạm sở hữu trí tuệ, bị xử lý khi kiểm tra.
• Đồ ăn đóng gói không rõ nhãn: bánh kẹo, ô mai, chè khô bán cho khách làm quà cần nhãn, hạn dùng, nguồn gốc.
• Bạc, kim loại quý: ghi hàm lượng đúng; không gọi là "bạc" với hợp kim mạ bạc.

Khách quốc tế ngày càng hiểu các quy định của nước họ về hàng mang về. Cửa hàng chủ động nói rõ giúp khách tránh rủi ro và tạo lòng tin.

Cạnh tranh trong một phố toàn cửa hàng giống nhau

Đi một vòng phố cổ, khách sẽ thấy hàng chục cửa hàng bày những món na ná nhau. Cửa hàng chỉ cạnh tranh bằng giá sẽ bị kéo vào vòng giảm giá không có đáy. Cửa hàng khác biệt thường làm được một trong mấy điều: chuyên sâu một chất liệu, có sản phẩm thiết kế riêng, có xưởng hoặc góc làm thủ công cho khách xem, hoặc có câu chuyện rõ về nguồn gốc.

Trưng bày cũng quan trọng. Nhà ống hẹp dễ thành nơi chất hàng; cửa hàng ít hàng hơn nhưng bày có chủ đích, ánh sáng tốt, khách đi lại thoải mái thường bán được giá tốt hơn. Đừng bày hàng tràn ra vỉa hè; ngoài việc vi phạm quy định, nó làm cửa hàng trông giống mọi cửa hàng khác.

Đánh giá trực tuyến của khách là kênh tiếp thị mạnh nhất với cửa hàng phố cổ. Không ép khách đánh giá, không mua đánh giá giả; phục vụ tốt và trung thực là cách duy nhất bền.

Ứng xử với khách: những điều giữ uy tín cho cả phố

Cách mời chào khách ở phố cổ ảnh hưởng không chỉ một cửa hàng mà hình ảnh cả khu. Kéo tay khách, đi theo khách, nói giá khác nhau cho người Việt và người nước ngoài là những trải nghiệm khiến khách kể lại không vui. Lời chào vừa phải, để khách tự xem, sẵn sàng giải thích khi khách hỏi là cách làm được khách quý.

Chính sách đổi trả rõ ràng, viết bằng tiếng Anh và tiếng Việt, giúp tránh tranh cãi. Với hàng dễ vỡ như gốm, sơn mài, hãy đóng gói cẩn thận để khách mang lên máy bay, và nói rõ cửa hàng có nhận gửi hàng đi nước ngoài không, chi phí và rủi ro ai chịu.

Khách nội địa cũng là nhóm khách lớn, nhất là dịp lễ, cuối tuần: người các tỉnh về Hà Nội mua quà, người Hà Nội mua đồ biếu. Nhóm khách này nhạy với giá và hay so sánh giữa các cửa hàng; giá niêm yết giống nhau cho mọi khách là cách giữ lòng tin của họ, và cũng là yêu cầu của pháp luật.

Bán hàng thủ công qua mạng từ cửa hàng phố cổ

Khách đã về nước vẫn mua tiếp. Khách quốc tế từng ghé cửa hàng thường quay lại đặt qua mạng nếu được phục vụ tốt. Một kênh bán trực tuyến đơn giản giúp giữ khách sau chuyến đi.

Gửi hàng quốc tế. Gửi hàng thủ công ra nước ngoài phải tuân quy định xuất khẩu, quy định nhập khẩu của nước nhận, đặc biệt với đồ gỗ, đồ có nguồn gốc thực vật, động vật. Hàng gỗ có thể cần xử lý, giấy tờ kiểm dịch tuỳ nước.

Ảnh và mô tả trung thực. Ảnh sản phẩm phải đúng màu, đúng kích thước; đồ thủ công mỗi chiếc mỗi khác, nên nói rõ điều đó để khách không thất vọng khi nhận hàng.

Thuế và hoá đơn. Doanh thu bán hàng trực tuyến, kể cả cho khách nước ngoài, là doanh thu phải kê khai theo quy định. Hỏi kế toán về cách xử lý hàng xuất khẩu nhỏ lẻ.

Câu hỏi thường gặp

Cửa hàng lưu niệm nhỏ có được nhận đô la tiền mặt không?

Quy định quản lý ngoại hối hạn chế việc niêm yết và thanh toán bằng ngoại tệ trong lãnh thổ Việt Nam, trừ một số trường hợp được phép. Cửa hàng nên nhận đồng Việt Nam, thẻ, mã QR, và hướng dẫn khách đổi tiền ở tổ chức được phép.

Làm sao để khách nước ngoài được hoàn thuế khi mua ở cửa hàng mình?

Doanh nghiệp phải đăng ký bán hàng hoàn thuế với cơ quan thuế, đáp ứng điều kiện về hoá đơn, hệ thống. Khách mua đủ điều kiện sẽ nhận hoá đơn kiêm tờ khai hoàn thuế và làm thủ tục ở cửa khẩu quốc tế.

Bán hàng nhập khẩu trong cửa hàng thủ công Việt Nam có sai không?

Không sai nếu hàng có nguồn gốc hợp pháp và nhãn ghi đúng xuất xứ, nhân viên giới thiệu đúng. Sai là khi giới thiệu hàng nhập như hàng thủ công Việt Nam.

Có phải niêm yết giá trên từng món hàng không?

Quy định yêu cầu niêm yết giá rõ ràng, có thể trên từng món, trên bảng giá theo nhóm hàng hoặc hình thức phù hợp khác. Không được bán cao hơn giá niêm yết.

Khách muốn gửi hàng về nước thì cửa hàng nên làm gì?

Nếu nhận gửi hộ, thoả thuận rõ chi phí, thời gian, bảo hiểm, trách nhiệm khi hàng hỏng hoặc thất lạc, và hàng có thuộc diện hạn chế xuất khẩu hay hạn chế nhập vào nước khách không.