Khoảng một tháng trước Tết Nguyên đán, phố cổ Hà Nội thành một chợ Tết lớn: phố Hàng Lược có chợ hoa Tết truyền thống, Hàng Đường và các phố quanh đó bán mứt, ô mai, bánh kẹo, Hàng Mã rực đỏ đồ trang trí, câu đối, bao lì xì, khu chợ Đồng Xuân bán đồ khô như măng, miến, mộc nhĩ, nấm. Người Hà Nội và các tỉnh đổ về mua sắm, phố đông nhất trong năm.
Bài này là hướng dẫn mua sắm Tết ở phố cổ từ góc buôn bán: mua gì ở đâu, đi lúc nào, chuẩn bị gì, và vài phong tục mua bán dịp Tết. Phần lễ hội, tục lệ ngày Tết được viết ở mục di tích và lễ hội.
Chợ hoa Hàng Lược: chợ Tết truyền thống của phố cổ
Phố Hàng Lược, xưa là phố bán lược, nổi tiếng với chợ hoa Tết họp vào những ngày cuối năm âm lịch. Theo nhiều người kể, chợ hoa ở đây có từ lâu, là nơi người phố cổ mua đào, quất, hoa tươi về chưng Tết. Những ngày chợ họp, phố ngập cành đào, chậu quất, cúc, lay ơn, thược dược, người mua chen chân.
Chợ hoa Hàng Lược không quá lớn so với các chợ hoa ở nơi khác của Hà Nội, nhưng mang giá trị ký ức: nhiều gia đình phố cổ giữ thói quen mua cành đào ở đây mỗi năm. Hoa được người trồng ở các làng hoa ven Hà Nội mang vào bán. Mua hoa ở đây cũng là cách người phố gặp gỡ người làng. Nhiều người bán hoa quen mặt với khách phố cổ qua nhiều mùa Tết, nhớ cả nhà nào thích đào phai, nhà nào chưng đào bích.
Thời gian họp chợ, phạm vi và quy định tổ chức có thể thay đổi theo từng năm. Nên theo dõi thông báo của địa phương hoặc hỏi người dân trong phố để biết chợ họp từ ngày nào. Thường chợ đông nhất vào những ngày cuối cùng trước giao thừa.
Mua gì ở đâu trong phố cổ dịp Tết
Bảng dưới gợi ý các nhóm hàng Tết và khu vực thường tìm thấy. Đây là gợi ý chung; hàng Tết tràn ra nhiều phố khác:
| Nhóm hàng | Khu vực thường tìm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hoa đào, quất, hoa tươi | Chợ hoa Hàng Lược và các điểm bán hoa quanh phố | Đông nhất những ngày cuối năm |
| Mứt, ô mai, bánh kẹo | Hàng Đường, Hàng Buồm, các phố lân cận | Nếm thử, xem hạn dùng |
| Đồ trang trí, câu đối, bao lì xì | Hàng Mã và các phố quanh | Phố đông, nên đi sớm |
| Đồ khô: măng, miến, nấm, mộc nhĩ | Chợ Đồng Xuân và các phố quanh chợ | Hỏi xuất xứ |
| Lá dong, gạo nếp, đỗ xanh gói bánh chưng | Các chợ trong và quanh phố cổ | Mua sớm vì hàng hết nhanh |
| Giò chả, thực phẩm | Các cửa hàng giò chả, chợ | Đặt trước với cửa hàng quen |
Nhiều gia đình Hà Nội có cửa hàng quen cho từng món: mứt ở hàng này, giò ở hàng kia, hoa ở người bán quen. Thói quen này giúp họ yên tâm về chất lượng. Nếu bạn mới chuyển về Hà Nội, hỏi hàng xóm lâu năm là cách nhanh nhất để biết nên mua ở đâu.
Mứt Tết và ô mai: từ phố đường mật đến phố đồ ngọt
Hàng Đường xưa là phố buôn đường, mật; ngày nay là nơi tập trung nhiều cửa hàng mứt, ô mai, bánh kẹo. Trước Tết, các cửa hàng bày mứt sen, mứt gừng, mứt dừa, mứt bí, mứt quất, ô mai đủ loại, hộp quà Tết. Đây là nơi nhiều gia đình mua mứt bày khay Tết và làm quà biếu.
Mứt Tết truyền thống Hà Nội có những loại quen như mứt sen trần, mứt gừng, mứt bí, mứt quất. Mứt ngon có màu tự nhiên, độ ngọt vừa, giữ được mùi vị của nguyên liệu. Mứt có màu sắc quá rực hoặc ngọt gắt thường dùng nhiều phẩm màu và đường.
Khi mua, nên nếm thử, xem ngày sản xuất, hạn dùng trên hộp, hỏi cách bảo quản. Mứt Tết dễ bị chảy nước, mốc trong thời tiết nồm ẩm sau Tết, nên mua số lượng vừa đủ và đậy kín.
Lịch mua sắm Tết ở phố cổ cho người bận rộn
Nếu bạn sống trong hoặc gần phố cổ và muốn tránh cảnh chen chúc ngày cuối, có thể sắp xếp như sau:
- Khoảng một tháng trước Tết: mua đồ trang trí, câu đối, bao lì xì ở Hàng Mã khi phố chưa quá đông, hàng còn nhiều mẫu.
- Khoảng hai, ba tuần trước Tết: mua đồ khô như măng, miến, nấm, mộc nhĩ ở khu chợ Đồng Xuân; đặt giò chả với cửa hàng quen.
- Khoảng một tuần trước Tết: mua mứt, ô mai, bánh kẹo; mua lá dong, gạo nếp nếu tự gói bánh chưng.
- Những ngày cuối năm: mua hoa đào, quất ở chợ hoa Hàng Lược hoặc các điểm bán hoa; nhận giò chả đã đặt.
- Chiều ba mươi: phố vắng dần, nhiều cửa hàng đóng cửa sớm để về nhà đón Tết.
Đây chỉ là gợi ý; thời điểm cụ thể tuỳ năm, tuỳ thời tiết, tuỳ ngày Tết rơi vào tháng nào dương lịch. Người lớn tuổi trong phố thường có kinh nghiệm riêng về lúc nào hoa đẹp, lúc nào mứt mới, cứ hỏi họ.
Lưu ý khi đi phố cổ mua sắm dịp Tết
Phố rất đông. Những ngày sát Tết, phố cổ đông người và xe, có đoạn gần như không đi được. Nên đi bộ, gửi xe ở xa, hẹn điểm gặp nếu đi nhóm.
Giữ đồ đạc. Đông người là môi trường của kẻ móc túi. Đeo túi phía trước, không để ví ở túi quần sau, điện thoại trong tay khi cần dùng.
Mang cành đào an toàn. Cành đào, cây quất cồng kềnh; khi chở bằng xe máy cần buộc chắc, không che tầm nhìn. Có thể nhờ dịch vụ chở hoa nếu cây lớn.
Hỏi giá trước. Ngày Tết giá một số mặt hàng biến động; hỏi giá trước khi chọn để tránh hiểu lầm.
Thanh toán. Mang tiền mặt mệnh giá nhỏ; nhiều hàng đã nhận chuyển khoản nhưng mạng có thể chậm khi phố quá đông.
Kiểm tra hàng trước khi mang về. Ngày đông, người bán làm vội; kiểm tra cành đào có bị gãy nụ, hộp mứt có kín, đồ trang trí có đủ bộ trước khi rời quầy, vì quay lại đổi giữa đám đông rất khó.
Phong tục mua bán ngày Tết ở phố cổ
Người buôn bán phố cổ có những phong tục riêng dịp Tết. Chiều ba mươi, nhiều cửa hàng đóng cửa sớm để về nhà làm cơm tất niên, đón giao thừa. Những ngày đầu năm, phần lớn cửa hàng nghỉ, phố vắng vẻ khác thường, chỉ còn khách đi lễ, đi chơi. Việc mở hàng lại đầu năm thường chọn ngày theo quan niệm riêng của từng gia đình.
Nhiều người buôn bán tin vào chuyện "mở hàng": người mua đầu tiên trong năm mang lại may mắn cho cả năm buôn bán. Vì vậy, nếu bạn là khách đầu tiên của một cửa hàng đầu năm, người bán có thể rất vui và nhiệt tình; ngược lại, mặc cả quá căng với khách mở hàng thường bị coi là không hay. Đây là phong tục dân gian, không bắt buộc ai theo, nhưng hiểu để cư xử cho phải.
Sau Tết, phố cổ trở lại nhịp buôn bán thường ngày, nhưng còn những phiên chợ, lễ hội đầu xuân ở các đình đền trong phố. Phần ấy thuộc về mục lễ hội; trong câu chuyện buôn bán, Tết là mùa cao điểm nhất năm của phố cổ, quyết định doanh thu của nhiều cửa hàng.
Tết ở phố cổ của người ở lại và người đi xa
Phố cổ ngày Tết có hai bộ mặt. Những ngày trước Tết là bộ mặt của buôn bán, chen chúc, tất bật. Những ngày đầu năm là bộ mặt của sự tĩnh lặng: cửa hàng đóng, phố thưa người, chỉ còn tiếng pháo hoa đêm giao thừa ở khu vực hồ và các gia đình đi lễ. Người ở phố cổ lâu năm nói rằng mùng một là lúc hiếm hoi nhìn thấy phố trống trải.
Với người quê phố cổ đi làm ăn xa, chuyến về Tết thường gắn với những hàng quen: mua mứt ở cửa hàng mẹ vẫn mua, mua hoa ở chợ Hàng Lược như hồi nhỏ, ăn bát bún thang sau Tết. Những thói quen mua sắm ấy giữ cho người đi xa sợi dây nối với phố.
Với khách du lịch, đến phố cổ dịp Tết cần chuẩn bị: trước Tết rất đông, những ngày đầu năm nhiều cửa hàng và hàng ăn nghỉ. Nếu muốn trải nghiệm không khí mua sắm Tết, nên đến trong khoảng một hai tuần trước Tết; nếu muốn thấy phố yên tĩnh, đến những ngày đầu năm nhưng chuẩn bị sẵn chỗ ăn uống.
Đồ khô ngày Tết quanh chợ Đồng Xuân
Mâm cỗ Tết Hà Nội cần nhiều đồ khô: măng khô cho canh măng, miến dong cho món miến, mộc nhĩ và nấm hương cho nem rán và giò, bóng bì cho canh bóng, hạt sen, đỗ xanh, gạo nếp. Khu chợ Đồng Xuân và các phố quanh chợ là nơi nhiều gia đình đến mua đồ khô dịp Tết vì hàng nhiều, đủ loại, có cả bán lẻ và bán sỉ.
Chọn măng khô nên xem màu vàng tự nhiên, cầm khô, không có mùi hắc lạ, không có đốm mốc. Miến dong ngon sợi dai, màu trong, không bị vụn. Mộc nhĩ, nấm hương khô, không ẩm, mùi thơm đặc trưng. Hỏi người bán xuất xứ, nhất là khi nhiều mặt hàng có cả nguồn trong nước và nhập khẩu.
Đồ khô dễ hút ẩm trong mùa nồm sau Tết. Mua xong nên cho vào túi kín, hũ có nắp, để nơi khô ráo, dùng trong thời gian hợp lý. Mua vừa đủ dùng cho dịp Tết là lựa chọn khôn ngoan hơn là tích trữ nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Chợ hoa Hàng Lược họp vào thời gian nào?
Chợ hoa Hàng Lược thường họp vào những ngày cuối năm âm lịch trước Tết Nguyên đán, đông nhất những ngày sát giao thừa. Thời gian và phạm vi cụ thể có thể thay đổi theo năm, nên theo dõi thông báo của địa phương hoặc hỏi người dân trong phố.
Mua mứt Tết ở phố cổ nên đến đâu?
Phố Hàng Đường và các phố lân cận có nhiều cửa hàng mứt, ô mai, bánh kẹo. Nên nếm thử, chọn mứt có màu tự nhiên, độ ngọt vừa, xem ngày sản xuất và hạn dùng, mua số lượng vừa đủ để tránh mứt bị ẩm sau Tết.
Đi phố cổ dịp Tết có đông không?
Rất đông, nhất là khoảng một hai tuần trước Tết và những ngày sát giao thừa. Nên đi bộ, gửi xe xa, giữ đồ đạc cẩn thận. Những ngày đầu năm phố vắng hơn vì nhiều cửa hàng nghỉ Tết.
Mùng một Tết phố cổ có mở cửa hàng không?
Phần lớn cửa hàng buôn bán trong phố cổ nghỉ những ngày đầu năm, mỗi gia đình chọn ngày mở hàng riêng. Một số hàng ăn, cà phê phục vụ khách du lịch vẫn mở. Nên chuẩn bị trước chỗ ăn uống nếu đến phố cổ dịp này.
"Mở hàng" đầu năm là gì?
Mở hàng là phong tục của người buôn bán: người mua đầu tiên trong năm được tin là mang lại may mắn cho việc buôn bán cả năm. Khách mở hàng thường được tiếp đón nhiệt tình, và mặc cả quá căng với khách mở hàng thường bị coi là không hay.