Từ ngày 1/7/2025, quận Hoàn Kiếm không còn; 18 phường cũ của quận được sắp xếp chủ yếu vào hai phường mới là phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam. Phường Hoàn Kiếm nhận khu phố cổ và vùng quanh hồ; phường Cửa Nam nhận phần lớn khu phía nam và tây nam hồ. Một phần phường Cửa Đông cũ sang phường Ba Đình, còn hai phường ven sông Chương Dương và Phúc Tân sang phường Hồng Hà.
Hai phường Tràng Tiền và Hàng Bông cũ được chia cho cả phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam, nên đây là chỗ hay nhầm nhất khi tra địa chỉ. Bài dưới đây có bảng đối chiếu từng phường cũ, mô tả hai phường mới theo không gian thực tế, giải thích nguồn gốc tên Cửa Nam, và gợi ý cách xác định một số nhà cụ thể thuộc phường nào.
Bảng đối chiếu 18 phường cũ với phường mới
Bảng dưới theo phương án sắp xếp được áp dụng từ 1/7/2025. Những phường ghi "một phần" bị chia cho hai đơn vị:
| Phường cũ (quận Hoàn Kiếm) | Phường mới | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hàng Bạc, Hàng Bồ, Hàng Buồm, Hàng Đào, Hàng Gai, Hàng Mã | Phường Hoàn Kiếm | Lõi khu phố cổ |
| Hàng Trống, Lý Thái Tổ | Phường Hoàn Kiếm | Hai bờ tây và đông Hồ Gươm |
| Đồng Xuân | Phường Hoàn Kiếm | Vùng chợ Đồng Xuân, phía bắc phố cổ |
| Cửa Đông | Phần lớn vào phường Hoàn Kiếm, một phần sang phường Ba Đình | Giáp quận Ba Đình cũ |
| Hàng Bông, Tràng Tiền | Chia cho phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam | Cần tra theo số nhà |
| Cửa Nam, Hàng Bài, Phan Chu Trinh, Trần Hưng Đạo | Phường Cửa Nam | Khu phía nam và tây nam hồ |
| Chương Dương, Phúc Tân | Phường Hồng Hà | Dải ven sông Hồng, ngoài đê |
Phường Hồng Hà là một phường dài chạy dọc sông Hồng, gồm cả phần đất của nhiều quận cũ khác. Vì vậy vùng Chương Dương – Phúc Tân giờ chung một phường với các khu ven sông ở phía bắc và phía nam, không còn đi cùng phố cổ về mặt hành chính.
Phường Hoàn Kiếm mới: phố cổ và vòng quanh hồ
Phường Hoàn Kiếm mới là phần đậm đặc nhất của quận cũ. Nó gồm gần như toàn bộ khu phố cổ phía bắc hồ, với các phố buôn bán, đình đền, chợ Đồng Xuân, và vùng bao quanh Hồ Gươm qua hai phường cũ Hàng Trống ở bờ tây, Lý Thái Tổ ở bờ đông. Nếu bạn hình dung "Hoàn Kiếm" theo nghĩa phố cổ và hồ thì phường mới khớp khá sát với hình dung ấy.
Vì gom nhiều phường cũ đông dân và nhiều hoạt động kinh doanh, phường Hoàn Kiếm mới có khối lượng công việc hành chính lớn: hộ kinh doanh, cơ sở lưu trú, nhà hàng, cửa hàng, cùng các vấn đề đặc thù của phố cổ như nhà nhiều hộ chung, quản lý trật tự đô thị, lễ hội và phố đi bộ. Người dân trong phường từ nay làm các thủ tục cấp cơ sở tại một đầu mối chung thay vì tại trụ sở phường cũ riêng lẻ.
Một điểm cần nhớ: phường Hoàn Kiếm mới không bao gồm toàn bộ quận Hoàn Kiếm cũ. Các khu phía nam hồ như Hàng Bài, Phan Chu Trinh, Trần Hưng Đạo thuộc phường Cửa Nam; vùng ven sông thuộc phường Hồng Hà. Vì vậy câu "nhà ở Hoàn Kiếm" từ nay có thể đúng với người phường Cửa Nam theo nghĩa vùng, nhưng không đúng theo nghĩa hành chính.
Phường Cửa Nam mới: khu phố phía nam và tây nam hồ
Phường Cửa Nam mới gồm trọn các phường cũ Cửa Nam, Hàng Bài, Phan Chu Trinh, Trần Hưng Đạo và một phần Hàng Bông, Tràng Tiền. Về không gian, đây phần lớn là khu phố được quy hoạch thời Pháp ở phía nam và tây nam hồ: đường rộng, vỉa hè có cây, nhiều biệt thự, công sở, trường học, khách sạn và trụ sở cơ quan.
Nhịp sống ở đây khác phố cổ. Ban ngày đông người đi làm, đi học, đi giao dịch; buổi tối nhiều tuyến phố yên hơn. Hoạt động kinh doanh nghiêng về văn phòng, dịch vụ, khách sạn, nhà hàng, cửa hàng thời trang, sách báo. Cũng có những khu dân cư lâu đời trong ngõ, nhà tập thể cũ và các dãy nhà phố.
Phường Cửa Nam giáp với các phường mới hình thành từ quận Đống Đa và quận Hai Bà Trưng cũ ở phía tây và phía nam. Ranh giới cụ thể theo từng tuyến phố bạn nên xem trên bản đồ hành chính công bố chính thức, vì có tuyến phố mà hai bên đường thuộc hai phường khác nhau.
Vì sao lại là tên Cửa Nam
Tên Cửa Nam có từ thời thành Hà Nội của nhà Nguyễn. Tòa thành xây đầu thế kỷ 19 ở phía tây vùng hồ có nhiều cửa, trong đó cửa phía nam mở ra khu vực mà về sau thành phố Cửa Nam và vùng lân cận. Khi thành bị phá vào cuối thế kỷ 19, cửa không còn, nhưng tên gọi ở lại với con phố và khu dân cư.
Về sau, tên này được dùng cho một phường của quận Hoàn Kiếm, và từ tháng 7/2025 thành tên của phường mới lớn hơn. Việc chọn một tên lịch sử, gắn với dấu vết thành cổ, giúp phường mới có một danh xưng có chiều sâu, đồng thời không trùng với tên quận cũ, tránh nhầm lẫn khi đứng cạnh phường Hoàn Kiếm.
Phường Cửa Đông cũ cũng mang tên theo một cửa thành, cửa phía đông. Tên Cửa Đông không được giữ cho phường mới nào; địa bàn của nó đã chia vào phường Hoàn Kiếm và phường Ba Đình. Tuy vậy, phố Cửa Đông vẫn còn, và người dân trong vùng vẫn gọi khu vực ấy theo tên quen thuộc.
Những nhầm lẫn hay gặp với tên mới
Tưởng phường Hoàn Kiếm bằng quận Hoàn Kiếm cũ. Phường mới chỉ là một phần của quận cũ. Người ở Hàng Bài, Phan Chu Trinh, Trần Hưng Đạo nay thuộc phường Cửa Nam; người ở Chương Dương, Phúc Tân nay thuộc phường Hồng Hà. Ghi nhầm phường có thể làm hồ sơ bị trả lại hoặc giao nhận chậm.
Nhầm phường Cửa Nam với phố Cửa Nam. Phố Cửa Nam chỉ là một tuyến phố ngắn ở phía tây, còn phường Cửa Nam mới trải rộng tới các phố quanh phía nam hồ. Khi ai đó nói "ở Cửa Nam", bạn nên hỏi lại là phố hay phường.
Nghĩ rằng vùng Cửa Đông đã sang hết Ba Đình. Chỉ một phần phường Cửa Đông cũ sang phường Ba Đình; phần còn lại vào phường Hoàn Kiếm. Các phố trong vùng này phải tra theo số nhà, không suy theo tên phường cũ.
Dùng bản đồ cũ để tìm trụ sở. Trụ sở làm việc của phường mới có thể đặt tại một trong các trụ sở phường cũ hoặc được bố trí lại. Trước khi đi làm giấy tờ, bạn nên kiểm thông báo hiện hành về nơi tiếp nhận hồ sơ, vì trụ sở phường cũ gần nhà chưa chắc còn nhận hồ sơ.
Tưởng tên phường cũ đã bị xoá khỏi đời sống. Tên phường cũ phần lớn trùng tên phố nên vẫn hiện diện trong địa chỉ và lời nói hằng ngày. Chỉ có cấp hành chính là thay đổi; con phố, số nhà và hàng xóm vẫn nguyên như trước.
Vì sao chia như vậy: lõi phố cổ một mối, khu phố Pháp một mối
Nhìn bảng đối chiếu, bạn sẽ thấy cách chia không ngẫu nhiên. Các phường cũ gom vào phường Hoàn Kiếm đều thuộc khu phố buôn bán truyền thống phía bắc và hai bờ hồ: mạng phố hẹp, nhà ống, chợ, đình đền, hoạt động lưu trú và ăn uống dày đặc. Các phường cũ gom vào phường Cửa Nam phần lớn nằm trong khu được quy hoạch thời Pháp: ô phố vuông vức, đường rộng, công sở, biệt thự, trường học. Mỗi phường mới vì vậy có một kiểu đô thị tương đối đồng nhất, thuận cho việc quản lý.
Dải ven sông Chương Dương – Phúc Tân lại khác hẳn cả hai. Phần lớn nằm ngoài đê, có những vấn đề riêng về nhà ở ven sông, bãi bồi, mùa nước, quy hoạch hai bên bờ. Gom chúng vào phường Hồng Hà, một phường chạy dọc sông, nghĩa là đặt các khu có đặc điểm giống nhau vào cùng một đơn vị, dù chúng từng thuộc nhiều quận cũ.
Những phường cũ bị chia đôi như Hàng Bông, Tràng Tiền nằm đúng ở đường nối giữa phố cổ và khu phố Pháp, nơi hai kiểu đô thị gặp nhau. Ranh giới chia đôi chúng phản ánh chính đường giao thoa ấy. Hiểu logic này, bạn sẽ dễ đoán một địa chỉ thuộc phường nào trước khi tra cứu chính thức, dù vẫn nên kiểm lại theo danh sách tuyến phố được công bố.
Đi bộ qua hai phường: thấy ranh giới bằng mắt thường
Một cách thú vị để cảm nhận cuộc chia phường là đi bộ từ chợ Đồng Xuân xuống phía nam, qua phố cổ, men bờ hồ rồi vào khu phố Pháp. Nửa đầu quãng đường, bạn ở trong phường Hoàn Kiếm: phố ngắn, gấp khúc, nhà sát nhau, tiếng rao, xe đẩy hàng, quán nhỏ chen trên vỉa hè. Mỗi con phố thường chỉ dài vài trăm bước chân, và rẽ một góc là sang một tên phố khác.
Qua hồ về phía nam, không khí đổi dần. Đường thẳng và rộng hơn, hàng cây lớn hai bên, nhà lùi vào sau hàng rào, mặt tiền có cửa sổ cao, ban công sắt, mái dốc. Đây là phần lớn địa bàn phường Cửa Nam. Nhịp xe cộ nhanh hơn, ít hàng rong hơn, nhiều cổng cơ quan và khách sạn hơn.
Bạn sẽ không thấy cột mốc nào đánh dấu nơi phường này kết thúc và phường kia bắt đầu, nhưng sự thay đổi về cảnh phố đủ rõ để hiểu vì sao hai vùng được tách thành hai đơn vị. Khi dẫn khách hay con cháu đi chơi, kể thêm câu chuyện chia phường này giúp họ thấy lịch sử đô thị hiện ra ngay trên vỉa hè, không cần sách vở.
Câu hỏi thường gặp
Phường Hoàn Kiếm gồm những phường cũ nào?
Phường Hoàn Kiếm gồm các phường cũ Hàng Bạc, Hàng Bồ, Hàng Buồm, Hàng Đào, Hàng Gai, Hàng Mã, Hàng Trống, Đồng Xuân, Lý Thái Tổ, phần lớn Cửa Đông và một phần Hàng Bông, Tràng Tiền. Đây chủ yếu là khu phố cổ và vùng quanh Hồ Gươm.
Phường Cửa Nam gồm những phường cũ nào?
Phường Cửa Nam gồm trọn các phường cũ Cửa Nam, Hàng Bài, Phan Chu Trinh, Trần Hưng Đạo và một phần Hàng Bông, Tràng Tiền. Về không gian, đây phần lớn là khu phố phía nam và tây nam Hồ Gươm, nơi có nhiều công trình thời Pháp.
Phường Chương Dương và Phúc Tân cũ nay thuộc đâu?
Hai phường ven sông này nay thuộc phường Hồng Hà, một phường mới chạy dọc sông Hồng, gồm cả đất của nhiều quận cũ khác. Vì vậy về mặt hành chính, vùng ven sông không còn đi cùng phố cổ như thời quận Hoàn Kiếm.
Vì sao phường Tràng Tiền và Hàng Bông cũ bị chia cho hai phường?
Hai phường cũ này nằm ở dải giao giữa khu phố cổ và khu phố Pháp. Khi sắp xếp, phần gần phố cổ và hồ được gom vào phường Hoàn Kiếm, phần nghiêng về khu phố phía nam vào phường Cửa Nam. Ranh giới cụ thể đi theo tuyến phố, nên cần tra theo số nhà.
Hồ Gươm thuộc phường Hoàn Kiếm hay phường Cửa Nam?
Các phường cũ bao quanh hồ là Hàng Trống và Lý Thái Tổ đều chuyển vào phường Hoàn Kiếm, nên vùng hồ chủ yếu thuộc phường Hoàn Kiếm. Một số tuyến phố phía nam hồ thuộc phường cũ Tràng Tiền được chia cho cả hai phường, cần tra theo số nhà.