Sống trong phố cổ Hoàn Kiếm nghĩa là đi bộ được tới hồ, tới chợ, tới hàng ăn, nhưng phải quen với nhà ống hẹp và sâu, ít ánh sáng tự nhiên, cầu thang dốc, chỗ để xe hiếm, tiếng ồn tới khuya và những buổi tối cuối tuần phố trước cửa thành phố đi bộ. Nguy cơ cháy trong nhà ống cũ cao hơn khu mới, nên an toàn phải được đặt lên đầu.
Bài viết dành cho người đang cân nhắc thuê hoặc chuyển về ở phố cổ, và cho người đã ở lâu muốn sống dễ chịu hơn. Nội dung là nguyên lý và kinh nghiệm chung; giờ hoạt động phố đi bộ, quy định gửi xe và mức phí thay đổi theo thông báo của thành phố và phường, nên bạn cần kiểm thông tin hiện hành.
Nhà ống: hiểu cái khung trước khi nói chuyện tiện nghi
Nhà phố cổ điển hình mặt tiền hẹp, chạy sâu vào trong, có khi qua một hai khoảng sân trời. Kiểu nhà này sinh ra cho buôn bán: gian ngoài là cửa hàng, phía trong là chỗ ở và kho. Khi một ngôi nhà được chia cho nhiều hộ, mỗi hộ thường chỉ có một đoạn của chiều sâu ấy, ánh sáng và gió phụ thuộc vào sân trời chung.
Hệ quả là phòng ở giữa nhà thường tối và bí, mùa hè nóng, mùa nồm ẩm. Phần lớn gia đình phải dùng đèn cả ban ngày, quạt hút, máy hút ẩm. Cầu thang hẹp và dốc, có khi bằng gỗ, là thử thách với người già và trẻ nhỏ, cũng như với việc đưa đồ đạc lớn lên tầng.
Khi đi xem nhà thuê, hãy đến vào hai thời điểm: giữa trưa để xem ánh sáng, và buổi tối để nghe tiếng ồn. Đi lên xuống cầu thang vài lần như khi xách đồ, mở thử vòi nước ở tầng cao nhất, ngửi mùi ẩm ở chân tường. Những chi tiết này nói nhiều hơn mọi lời giới thiệu.
Phố đi bộ và lễ hội: sống cạnh không gian công cộng
Tối cuối tuần. Khu quanh hồ và một số tuyến phố trong phố cổ tổ chức phố đi bộ theo khung giờ do thành phố quy định. Trong khung giờ đó, xe không được đi vào, người dân trong phố có cách ra vào riêng theo hướng dẫn. Biết đúng khung giờ và lối ra vào giúp bạn sắp xếp đi làm, đi chơi, đón khách.
Các dịp lễ. Trung thu ở Hàng Mã, Tết, các sự kiện lớn quanh hồ kéo người đông nghịt. Những ngày đó, việc mang đồ lớn vào nhà, gọi xe cấp cứu hay chuyển hàng đều khó hơn. Người có người già bệnh trong nhà nên tính trước.
Khách du lịch. Khách đông cả ngày lẫn đêm, đặc biệt ở các phố có hàng ăn, quán bar. Nếu nhà bạn nằm ở đoạn phố có quán mở khuya, tiếng ồn có thể kéo đến quá nửa đêm.
Cái lợi đi kèm. Mọi thứ trong tầm đi bộ, sinh hoạt văn hoá phong phú, phố đẹp vào sáng sớm khi chưa đông. Nhiều người lớn tuổi trong phố tập thể dục quanh hồ mỗi sáng như một nếp sống không đổi.
Đón khách, nhận hàng. Trong khung giờ phố đi bộ, xe giao hàng, xe công nghệ không vào được tận cửa. Hẹn điểm đón ở đầu tuyến, hoặc sắp xếp nhận hàng ngoài khung giờ đó, giúp tránh cảnh đứng chờ giữa dòng người.
Gửi xe: bài toán hằng ngày
Phần lớn nhà ống không có chỗ để ô tô, và ngay cả xe máy cũng phải dắt qua lối đi chung chật hẹp. Nhiều gia đình gửi xe máy theo tháng ở các điểm trông giữ trong phố, trong ngõ hoặc trong sân các công trình công cộng; ô tô thì gửi ở các bãi, điểm đỗ xa hơn. Vỉa hè phố cổ được quản lý chặt, không phải chỗ nào cũng được để xe, và có những tuyến cấm để xe theo giờ.
Người định thuê nhà nên hỏi chủ nhà ba câu: xe máy để đâu, có chỗ sạc xe điện an toàn không, điểm gửi gần nhất cách bao xa. Xe điện ngày càng nhiều, nhưng sạc xe điện trong lối đi chung của nhà ống cũ, nơi dây điện chắp nối và lối thoát hẹp, là rủi ro cháy lớn. Nhiều nhà chung đã thống nhất không sạc xe trong nhà.
Nếu bạn đi làm xa, cân nhắc đi bằng xe buýt, xe công nghệ hoặc đường sắt đô thị khi phù hợp, thay vì cố giữ một chiếc xe chỉ để gửi. Phần đi lại chi tiết có ở mục giao thông của trang.
An toàn cháy nổ trong nhà ống cũ
Nhà ống phố cổ hội đủ các yếu tố dễ cháy và khó thoát: kết cấu gỗ, dây điện cũ, hàng hoá chất trong nhà, lối thoát duy nhất ra mặt phố, cửa sắt khoá kín, ban công quây lưới. Những việc nên làm:
- Kiểm tra hệ thống điện, thay dây và ổ cắm cũ, không cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ.
- Không sạc xe điện, pin dự phòng qua đêm ở lối đi, cầu thang, gầm cầu thang.
- Trang bị bình chữa cháy, đèn pin, mặt nạ lọc khói ở mỗi tầng; cả nhà biết chỗ để và cách dùng.
- Tạo lối thoát thứ hai: cửa ra mái, ô mở trên lưới ban công, thang dây; không quây kín mọi lối bằng khung sắt cố định.
- Không chất hàng hoá, đồ dễ cháy ở lối đi chung; nhà vừa ở vừa kinh doanh tách khu kho khỏi chỗ ngủ nếu có thể.
- Thống nhất với các hộ cùng nhà cách báo động và thoát nạn; số điện thoại khẩn cấp dán ở chỗ dễ thấy.
Phường và lực lượng phòng cháy thường có các buổi hướng dẫn cho dân cư phố cổ. Đi một buổi là có ích, nhất là với nhà có trẻ nhỏ và người già.
Rác, nước và những chuyện nhỏ mà quan trọng
Phố cổ thu gom rác theo giờ, thường vào buổi tối, và người dân mang rác ra điểm tập kết đúng giờ. Để rác ra vỉa hè ngoài giờ không chỉ mất vệ sinh mà còn có thể bị nhắc nhở, xử phạt theo quy định. Ở phố du lịch, việc này được kiểm tra kỹ hơn. Phân loại rác tại nguồn đang được triển khai dần ở Hà Nội, nên để ý hướng dẫn của tổ dân phố.
Nước ở các tầng cao nhà ống thường yếu, nhiều nhà dùng bể và bơm. Bể chung của nhà nhiều hộ cần được vệ sinh định kỳ; hỏi chủ nhà và các hộ khác lần gần nhất làm là khi nào. Đường ống cũ đôi khi rò rỉ trong tường, gây ẩm mốc cho hộ bên dưới.
Chuột, gián là chuyện thường ở dãy nhà cũ có hàng ăn. Giữ kín thực phẩm, bịt các lỗ hổng chân tường, và phối hợp với hàng xóm khi phun diệt sẽ hiệu quả hơn mỗi nhà một kiểu.
Tiếng ồn: biết trước để chọn đoạn phố
Ồn ban ngày. Xe máy, hàng hoá bốc dỡ, tiếng rao, tiếng thi công. Các phố buôn bán sỉ quanh khu chợ lớn ồn từ rất sớm vì hàng về trước khi trời sáng.
Ồn ban đêm. Một số đoạn phố có quán bia, quán bar, hàng ăn đêm đông khách du lịch, ồn đến khuya, nhất là cuối tuần. Ở ngay trên những quán này là lựa chọn khó cho người cần ngủ sớm.
Ồn trong nhà. Nhà ống chung tường, sàn gỗ truyền âm. Tiếng bước chân, tiếng nói của hộ trên, hộ dưới nghe rõ. Thảm, rèm dày, kê tủ sát tường chung giúp giảm phần nào.
Chọn phòng. Phòng phía sau, xa mặt phố, nhìn ra sân trời thường yên hơn phòng mặt phố, đổi lại ít nắng và gió. Hãy cân giữa hai yếu tố tuỳ nhu cầu của bạn.
Khi tiếng ồn vượt mức. Quán mở nhạc to quá giờ, thi công ban đêm không phép là những việc có thể phản ánh với phường, tổ dân phố. Nói chuyện trực tiếp với chủ quán một cách ôn hoà thường là bước đầu hiệu quả, vì họ cũng cần giữ quan hệ với dân trong phố.
Ai hợp sống ở phố cổ, ai nên cân nhắc
Không có câu trả lời đúng cho mọi người. Bảng dưới gom những điểm hay được người từng sống ở phố cổ nhắc tới:
| Hoàn cảnh | Điểm thuận | Điểm cần cân nhắc |
|---|---|---|
| Người trẻ đi làm ở trung tâm | Đi bộ, xe đạp tới chỗ làm; đời sống văn hoá gần | Phòng nhỏ, ồn, ít chỗ để xe |
| Gia đình có con nhỏ | Gần trường lâu năm, gần bệnh viện lớn | Ít sân chơi, cầu thang dốc, an toàn cháy |
| Người cao tuổi | Hàng xóm quen, đi bộ ra hồ, ra chợ | Leo cầu thang, đông người dịp lễ, xe cấp cứu khó vào |
| Người làm việc ở nhà | Không phải di chuyển xa | Tiếng ồn ban ngày từ phố, từ thi công |
| Người nước ngoài ở dài ngày | Trải nghiệm phố, gần dịch vụ | Thủ tục khai báo tạm trú, khác biệt nếp sống chung |
Nếu có thể, hãy ở thử vài tuần theo kiểu thuê ngắn hạn trước khi ký hợp đồng dài, để thấy một chu kỳ trọn vẹn gồm ngày thường, cuối tuần, mưa và nồm.
Hàng xóm và tổ dân phố
Phố cổ là nơi người ta biết mặt nhau qua nhiều đời. Tổ dân phố, hội người cao tuổi, chi hội phụ nữ hoạt động khá đều. Người mới đến nên chào tổ trưởng, cho biết mình ở đâu, ở bao lâu. Điều này giúp nhiều khi có việc cần xác nhận, cần nhờ, hay đơn giản là được báo trước khi phố sắp cắt điện, cắt nước.
Nếp sống chung trong nhà nhiều hộ cần chút nhẫn nại: giờ giấc khác nhau, cách dùng lối đi chung khác nhau. Một lời hỏi trước khi để đồ ở chỗ chung, một lần góp tay sửa bóng đèn cầu thang, thường mở đường cho quan hệ tốt hơn mọi quy định viết ra.
Với người thuê ngắn hạn, nhất là người trẻ, chuyện về khuya là điểm hay gây va chạm. Cổng chung khoá giờ nào, có được mở cổng sau nửa đêm không, khách đến chơi được ở lại không: hỏi trước khi chuyển đến sẽ đỡ hơn nhiều so với cãi nhau khi đã ở.
Câu hỏi thường gặp
Ở phố cổ có được để xe máy trên vỉa hè trước nhà không?
Tuỳ tuyến phố và quy định hiện hành của thành phố, phường. Nhiều tuyến hạn chế hoặc cấm để xe trên vỉa hè, nhất là phố du lịch, phố đi bộ. Hỏi tổ dân phố và xem thông báo của phường để biết đoạn phố nhà mình.
Tối cuối tuần phố đi bộ thì người dân về nhà bằng cách nào?
Người dân trong khu vực có cách ra vào theo hướng dẫn riêng, thường là dắt xe hoặc đi qua các điểm kiểm soát. Quy định cụ thể và khung giờ có thể thay đổi, nên kiểm thông báo hiện hành của thành phố.
Có nên thuê nhà phố cổ nếu nhà có người già?
Có thể, nếu tầng ở thấp, cầu thang an toàn, gần trạm y tế và có lối cho xe cấp cứu tiếp cận. Hãy tính trước những ngày lễ đông người và có phương án liên lạc với hàng xóm khi cần giúp đỡ.
Sạc xe điện trong nhà ống có an toàn không?
Sạc trong lối đi chung, gầm cầu thang hay qua đêm là rủi ro cháy lớn vì lối thoát hẹp. Nếu buộc phải sạc ở nhà, chọn chỗ thoáng, có người trông, dùng ổ cắm đúng tải, và không để đồ dễ cháy xung quanh.
Nhà phố cổ mùa nồm ẩm quá thì làm sao?
Đóng cửa khi không khí bên ngoài ẩm, dùng máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô, kê đồ gỗ cách tường, kiểm tra rò rỉ đường ống trong tường. Nhà có sân trời nên giữ thông thoáng, không quây kín.