Chi phí sinh hoạt ở trung tâm Hoàn Kiếm do chỗ ở chi phối nhiều nhất; các khoản còn lại như ăn uống, gửi xe, điện nước, đi lại có thể cao hay thấp tuỳ cách sống. Người sống kiểu khách du lịch, ăn ngoài cả ngày ở phố đông khách, sẽ tiêu khác hẳn người đi chợ dân sinh, nấu ăn ở nhà, đi bộ hoặc đạp xe.
Bài viết không nêu giá vì giá thay đổi liên tục và khác nhau giữa từng đoạn phố, từng ngôi nhà. Thay vào đó, bài phân tích các khoản cấu thành, những yếu tố làm khoản đó tăng giảm, và vài cách sống tiết kiệm mà người phố cổ lâu năm vẫn làm. Dùng bài như một khung để tự lập ngân sách cho gia đình mình.
Các khoản chính và yếu tố làm thay đổi
Bảng dưới liệt kê các khoản thường gặp với một hộ sống ở phố cổ hoặc khu phố Pháp, cùng yếu tố quyết định mức chi:
| Khoản | Yếu tố làm tăng | Yếu tố làm giảm |
|---|---|---|
| Thuê nhà, thuê phòng | Mặt phố, gần hồ, phố du lịch, có chỗ để xe, nhiều ánh sáng | Trong ngõ, tầng cao, ở ghép, hợp đồng dài |
| Ăn uống | Ăn ngoài ở phố đông khách, đặt đồ ăn giao tận nơi | Đi chợ dân sinh, nấu ở nhà, ăn ở hàng quen của người trong phố |
| Điện | Điều hoà, máy hút ẩm chạy nhiều do nhà bí, công tơ chung tính giá cao | Công tơ riêng, thiết bị tiết kiệm, mở sân trời thông gió |
| Nước | Bơm lên bể tầng cao, rò rỉ ống cũ | Sửa rò rỉ, công tơ riêng |
| Gửi xe | Gửi ô tô, gửi nhiều xe, điểm gửi trong phố đông | Đi bộ, xe đạp, phương tiện công cộng |
| Dịch vụ, internet, vệ sinh chung | Nhà chung chia phí không rõ | Thoả thuận chia phí minh bạch giữa các hộ |
Đọc bảng theo hàng ngang: mỗi khoản có cả yếu tố đẩy lên và kéo xuống. Không ai tối ưu được tất cả, nhưng biết khoản nào mình có thể điều chỉnh sẽ giúp ngân sách thực tế hơn.
Chỗ ở: khoản quyết định
Giá thuê ở phố cổ và khu phố Pháp phụ thuộc mạnh vào vị trí và công năng. Mặt tiền tầng một thường được tính như mặt bằng kinh doanh, nên người thuê để ở hiếm khi thuê tầng một mặt phố. Các tầng trên, phòng trong ngõ, phần nhà phía sau thường là lựa chọn của người thuê ở.
Khi so sánh các chỗ thuê, đừng chỉ nhìn số tiền trên hợp đồng. Hãy cộng thêm: tiền điện tính theo giá nào, tiền nước, phí dịch vụ chung, chỗ để xe có mất thêm không, có phải mua máy hút ẩm, điều hoà vì phòng bí không. Một phòng rẻ hơn mà phải gửi xe xa, tiền điện tính giá cao có thể tốn hơn một phòng đắt hơn chút nhưng đủ tiện nghi.
Hợp đồng thuê nên ghi rõ cách tính điện nước, ai chịu chi phí sửa chữa, điều kiện tăng giá khi gia hạn, và tiền cọc được hoàn lại thế nào. Ở phố cổ, nhiều chủ nhà là người lớn tuổi hoặc ở xa, nên một văn bản rõ ràng bảo vệ cả hai bên.
Đi chợ ở đâu trong phố cổ
Chợ dân sinh nhỏ trong phố. Ngay giữa phố cổ vẫn có những chợ nhỏ, như chợ Hàng Bè, nơi người trong phố mua rau, thịt, cá hằng ngày. Chợ họp từ sáng sớm, quy mô nhỏ, hàng quen mặt. Đây là nơi giá cả theo nhịp dân sinh hơn là theo nhịp khách du lịch.
Chợ Đồng Xuân. Chợ lớn, lâu đời, nổi tiếng với bán buôn vải vóc, đồ khô, hàng gia dụng. Có khu đồ ăn và hàng tươi xung quanh. Người phố cổ hay đến đây mua đồ khô, đồ dùng gia đình với số lượng lớn.
Hàng rong và chợ cóc. Gánh hàng rau, quả buổi sáng đi qua các ngõ phố cổ vẫn là một phần đời sống. Tiện, nhưng nên mua của người quen để yên tâm về nguồn gốc.
Siêu thị, cửa hàng tiện lợi. Có ở rìa khu phố cổ và khu phố Pháp, tiện cho đồ đóng gói, đồ dùng. Giá niêm yết rõ ràng, nhưng rau thịt tươi thường không đa dạng bằng chợ.
Ăn ngoài: phân biệt phố khách và hàng của người trong phố
Phố cổ là thiên đường ăn uống, nhưng không phải mọi hàng ăn đều phục vụ cùng một đối tượng. Những hàng trên trục phố đông khách du lịch thường định giá theo khách đến một lần. Hàng nằm sâu trong ngõ, ở chợ, ở đầu phố dân cư, mở từ sáng sớm cho người đi làm, thường theo nhịp của người ở.
Người sống lâu ở phố cổ có thói quen ăn sáng ở hàng quen, trưa ăn cơm nhà hoặc cơm bình dân, tối nấu cơm. Ăn ngoài cả ba bữa mỗi ngày, kể cả ở hàng bình dân, vẫn là khoản lớn khi cộng cả tháng. Phần món ăn phố cổ đã có mục ẩm thực riêng của trang; ở đây chỉ nhấn mạnh rằng cách ăn quyết định một phần đáng kể ngân sách.
Đặt đồ ăn giao tận nơi tiện nhưng cộng thêm phí giao và phí ứng dụng. Ở phố cổ, quán ăn thường ngay dưới nhà, đi bộ xuống mua mang về vừa rẻ hơn vừa nhanh hơn.
Điện nước trong nhà thuê, nhà chung: những điểm dễ thiệt
Tiền điện nước ở nhà ống chia nhiều hộ hay gây thắc mắc. Một số điểm cần nắm:
- Giá điện sinh hoạt tính theo bậc thang; nếu nhiều hộ dùng chung một công tơ, tổng lượng điện vọt lên bậc cao, làm giá bình quân mỗi số điện tăng.
- Chủ nhà cho thuê có thể tính giá điện theo một mức cố định mỗi số; hỏi rõ mức và căn cứ trước khi ký, đối chiếu với quy định hiện hành về giá bán lẻ điện cho người thuê nhà.
- Công tơ riêng cho từng phòng, từng hộ là cách minh bạch nhất.
- Tiền nước thường chia theo đầu người hoặc theo công tơ phụ; thoả thuận rõ khi có người mới đến ở.
- Điện chiếu sáng cầu thang, bơm nước chung là khoản chung, nên có thoả thuận chia giữa các hộ.
Nhà ống bí nên mùa hè điều hoà gần như chạy liên tục, mùa nồm thêm máy hút ẩm. Hai mùa này tiền điện có thể gấp nhiều lần mùa thu. Khi thuê nhà vào mùa mát, đừng lấy hoá đơn tháng đó làm mốc cho cả năm.
Đi lại và gửi xe: khoản có thể cắt nhiều nhất
Ở trung tâm, khoảng cách tới chợ, trường, chỗ làm thường ngắn. Nhiều người phố cổ đi bộ là chính, đạp xe khi xa hơn một chút. Giữ một chiếc xe máy đồng nghĩa với tiền gửi tháng, xăng hoặc điện sạc, bảo dưỡng; giữ ô tô ở trung tâm là khoản lớn hơn nhiều vì chỗ gửi hiếm.
Nếu chỗ làm ở xa, so sánh tổng chi phí giữa đi xe riêng và đi xe buýt, đường sắt đô thị, xe công nghệ. Với nhiều người làm ở các khu văn phòng ngoài trung tâm, đi phương tiện công cộng kết hợp đi bộ có thể rẻ hơn và đỡ mệt hơn so với tự chạy xe trong giờ cao điểm.
Đừng quên các khoản nhỏ phát sinh vì xe: phí gửi xe lượt khi đi ăn, đi chơi trong phố, tiền phạt nếu để xe sai chỗ ở các tuyến kiểm tra gắt. Cộng cả tháng, những khoản này không nhỏ. Một chiếc xe đạp gấp để trong nhà là lựa chọn nhiều người trẻ trong phố đã chuyển sang.
Lập ngân sách tháng đầu tiên khi chuyển về phố cổ
Tháng đầu thường tiêu nhiều hơn dự tính vì chưa quen chợ, chưa có hàng quen. Một cách lập ngân sách đơn giản:
- Ghi khoản cố định: tiền thuê, gửi xe tháng, internet, phí chung.
- Ước khoản biến đổi: điện nước theo mùa, ăn uống, đi lại.
- Theo dõi chi tiêu thật trong bốn tuần đầu, ghi riêng ăn ngoài và ăn nhà.
- So với ước tính, tìm khoản lệch nhiều nhất và xem có điều chỉnh được không.
- Dự phòng cho mùa hè và mùa nồm, khi tiền điện cho điều hoà và máy hút ẩm tăng.
- Để riêng một khoản cho dịp lễ, Tết: phố cổ những ngày này nhiều hoạt động, giá dịch vụ quanh khu du lịch thường nhích lên, và chi tiêu quà cáp tăng.
Sau ba tháng, bạn sẽ có con số thật của gia đình mình, đáng tin hơn mọi bảng so sánh trên mạng. Khi đó mới là lúc quyết định nên ký hợp đồng dài hay chuyển chỗ.
Những khoản ẩn của nhà phố cổ ít ai tính
Nhà cũ cần sửa vặt thường xuyên: ống nước rò, mái dột, cửa gỗ cong vênh, tường bong vữa vì ẩm. Với người thuê, hợp đồng nên ghi rõ việc nào chủ nhà chịu, việc nào người thuê tự lo. Với chủ nhà, nên để riêng một khoản duy tu hằng năm thay vì để dồn rồi sửa lớn.
Chuyển đồ vào ra nhà ống cũng tốn hơn bình thường: cầu thang hẹp, phải tháo rời đồ, có khi phải đưa qua ban công bằng dây, xe tải không vào được giờ cao điểm hay phố đi bộ. Hãy hỏi kỹ đơn vị chuyển nhà về cách làm trước khi chốt.
Các khoản đóng góp của tổ dân phố, quỹ vì người nghèo, hoạt động văn hoá dịp lễ là khoản tự nguyện theo truyền thống phố. Mức tuỳ tâm, nhưng người mới về nên hỏi tổ trưởng để biết nếp chung, tránh lúng túng.
Cuối cùng là hàng hoá mua sắm. Sống giữa khu buôn bán sầm uất, cám dỗ mua thêm lúc nào cũng ở ngay dưới nhà. Đó là chi phí của lối sống chứ không phải của khu phố, nhưng người mới chuyển về phố cổ hay nhắc đến.
Câu hỏi thường gặp
Sống ở phố cổ có đắt hơn các khu khác của Hà Nội không?
Chỗ ở thường là khoản khác biệt lớn nhất, phụ thuộc vị trí và loại nhà. Các khoản khác có thể tương đương hoặc thấp hơn nếu bạn đi chợ dân sinh, nấu ăn ở nhà và đi bộ. Bài không so sánh giá cụ thể giữa các khu.
Chợ nào trong phố cổ bán đồ tươi cho người ở?
Ngoài chợ Đồng Xuân với khu hàng tươi xung quanh, phố cổ có các chợ nhỏ dân sinh như chợ Hàng Bè họp từ sáng sớm. Hàng rong trong ngõ cũng phục vụ người trong phố hằng ngày.
Chủ nhà tính tiền điện cao hơn giá nhà nước có đúng không?
Quy định về giá bán lẻ điện cho người thuê nhà có những điều kiện riêng. Hãy hỏi rõ cách tính trước khi ký hợp đồng, đối chiếu với quy định hiện hành và đề nghị lắp công tơ riêng nếu được.
Có nên giữ ô tô khi sống ở phố cổ?
Chỉ khi thật sự cần thường xuyên. Chỗ gửi trong trung tâm hiếm và tốn kém, đi lại trong phố cổ bằng ô tô chậm và hạn chế ở nhiều tuyến. Nhiều gia đình chọn thuê xe hoặc gọi xe khi cần.
Làm sao biết hàng ăn nào là hàng của người trong phố?
Hàng mở từ sáng sớm, nằm trong ngõ, gần chợ, đông người địa phương ăn trước giờ làm thường là hàng phục vụ dân cư. Hỏi hàng xóm, tổ dân phố là cách nhanh nhất để có vài hàng quen.