Kinh doanh dịch vụ du lịch ở vùng Hoàn Kiếm, từ bán tour, tổ chức tour đi bộ phố cổ đến cho khách thuê xe, có những điều kiện riêng: tổ chức tour cho khách phải có giấy phép kinh doanh dịch vụ lữ hành phù hợp phạm vi nội địa hay quốc tế; người dẫn khách phải có thẻ hướng dẫn viên đúng loại; cho thuê xe phải bảo đảm xe đủ điều kiện và khách đủ điều kiện lái.
Quanh Hồ Gươm và trong phố cổ có mật độ văn phòng bán tour, quầy đặt vé, cửa hàng cho thuê xe rất cao. Không ít cơ sở hoạt động lẫn giữa các vai trò mà không rõ giới hạn. Bài viết phân biệt các loại hoạt động và điều kiện theo nguyên lý chung của pháp luật du lịch; mức ký quỹ, phí, điều kiện chi tiết theo văn bản hiện hành, bài không nêu con số.
Theo danh bạ doanh nghiệp của trang, du lịch – lưu trú là một trong năm nhóm ngành đông doanh nghiệp nhất ở vùng Hoàn Kiếm cũ. Con số ấy chưa tính hàng trăm hộ kinh doanh cho thuê xe, bán vé nhỏ lẻ. Trong một thị trường dày như vậy, làm đúng giấy phép và minh bạch với khách không chỉ là nghĩa vụ mà là cách phân biệt mình với những người làm ẩu.
Các vai trò trong chuỗi dịch vụ du lịch
Hiểu mình đang đóng vai nào giúp biết cần giấy phép gì:
| Vai trò | Làm gì | Điều kiện chính theo nguyên lý |
|---|---|---|
| Doanh nghiệp lữ hành nội địa | Xây dựng, bán, tổ chức chương trình du lịch cho khách trong nước | Giấy phép kinh doanh dịch vụ lữ hành nội địa, ký quỹ, người phụ trách có chuyên môn |
| Doanh nghiệp lữ hành quốc tế | Phục vụ khách quốc tế đến Việt Nam và/hoặc khách Việt ra nước ngoài | Giấy phép lữ hành quốc tế, ký quỹ, điều kiện chuyên môn cao hơn |
| Đại lý lữ hành | Bán chương trình du lịch của doanh nghiệp lữ hành, không tự tổ chức | Hợp đồng đại lý với doanh nghiệp lữ hành, thông báo theo quy định |
| Hướng dẫn viên | Dẫn khách theo chương trình | Thẻ hướng dẫn viên nội địa, quốc tế hoặc tại điểm phù hợp |
| Cho thuê xe tự lái | Cho khách thuê xe máy, xe đạp, ô tô | Đăng ký kinh doanh, xe đủ điều kiện lưu hành, hợp đồng thuê, kiểm giấy phép lái của khách |
Đại lý lữ hành không được tự tổ chức tour; văn phòng nhỏ ở phố cổ bán tour của công ty khác cần ghi rõ mình là đại lý và tour do ai tổ chức. Khi khách gặp sự cố, việc phân định trách nhiệm dựa trên chính điều này.
Tour đi bộ phố cổ: ai được dẫn khách
Tour đi bộ phố cổ, tour ẩm thực đường phố là sản phẩm phổ biến, vốn đầu tư thấp, nên thu hút nhiều người trẻ, sinh viên, người yêu Hà Nội. Về pháp lý, hoạt động dẫn khách theo chương trình có thu phí là hoạt động của hướng dẫn viên du lịch; người dẫn cần có thẻ phù hợp, và chương trình nên được tổ chức bởi doanh nghiệp có giấy phép.
Mô hình "tour miễn phí, khách trả tuỳ tâm" được nhiều nơi trên thế giới áp dụng cũng không nằm ngoài nguyên tắc này khi thực chất là dịch vụ có thu. Người muốn làm tour đi bộ nên tìm hiểu kỹ điều kiện, có thể hợp tác với một doanh nghiệp lữ hành để hoạt động đúng quy định.
Ngoài giấy tờ, tour đi bộ trong phố cổ có trách nhiệm riêng: đoàn không chắn vỉa hè, không đứng giữa lòng phố hẹp, không dẫn khách vào nhà dân hay ngõ nhỏ khi chưa được phép, nói nhỏ khi qua khu dân cư. Những điều này giữ được thiện cảm của phố với các đoàn khách, điều mà người làm nghề lâu năm rất coi trọng.
Cho khách thuê xe: những điều hay bị bỏ qua
Giấy phép lái của khách. Khách nước ngoài muốn lái xe máy, ô tô ở Việt Nam cần giấy phép lái xe hợp lệ theo quy định Việt Nam. Nhiều loại bằng lái nước ngoài hoặc giấy phép quốc tế không mặc nhiên có giá trị. Cửa hàng cho thuê nên kiểm và giải thích rõ cho khách.
Mũ bảo hiểm và tình trạng xe. Xe cho thuê phải đủ điều kiện kỹ thuật, có mũ bảo hiểm đạt chuẩn cho người lái và người ngồi sau. Kiểm phanh, đèn, lốp trước mỗi lần giao xe.
Hợp đồng và đặt cọc. Hợp đồng thuê ghi rõ thời gian, trách nhiệm khi hỏng xe, mất xe, vi phạm giao thông. Giữ hộ chiếu khách làm tin là thói quen gây tranh cãi; nên dùng hình thức đặt cọc khác.
Bảo hiểm. Bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc của xe là tối thiểu; cân nhắc bảo hiểm thêm cho xe và người.
Khu vực hạn chế. Hướng dẫn khách về phố đi bộ, phố một chiều, giờ cấm, chỗ đỗ. Khách lạ đường đi ngược chiều trong phố cổ là chuyện thường gặp.
Thứ tự mở một văn phòng du lịch ở phố cổ
Một trình tự gợi ý cho người mới bắt đầu:
- Xác định vai trò: đại lý bán tour, doanh nghiệp lữ hành tự tổ chức, hay chỉ cho thuê xe, đặt vé.
- Thành lập doanh nghiệp hoặc đăng ký hộ kinh doanh phù hợp; lữ hành phải là doanh nghiệp.
- Xin giấy phép lữ hành nếu tự tổ chức tour, hoặc ký hợp đồng đại lý nếu chỉ bán tour của người khác.
- Chuẩn bị nhân sự: người phụ trách kinh doanh lữ hành đáp ứng điều kiện chuyên môn, hướng dẫn viên có thẻ.
- Thuê mặt bằng phù hợp, ghi rõ mục đích sử dụng.
- Xây dựng chương trình, hợp đồng với nhà cung cấp: khách sạn, nhà hàng, xe, điểm tham quan.
- Mua bảo hiểm cho khách theo quy định với các chương trình phải có bảo hiểm.
- Niêm yết giá, chính sách huỷ tour minh bạch bằng tiếng Việt và tiếng Anh.
Bán vé, đặt phòng hộ khách: ranh giới trách nhiệm
Nhiều quầy ở phố cổ nhận đặt vé xe đi các tỉnh, vé tàu, phòng khách sạn ở nơi khác, vé tham quan cho khách. Đây là dịch vụ trung gian; trách nhiệm chính về chuyến đi thuộc nhà xe, khách sạn, đơn vị vận hành. Nhưng khi khách gặp sự cố, họ quay lại tìm quầy đã bán. Ghi rõ trên phiếu đặt chỗ ai là nhà cung cấp, điều kiện huỷ đổi, số liên lạc của nhà cung cấp.
Giữ nguyên tắc chỉ hợp tác với nhà cung cấp hoạt động hợp pháp. Bán vé cho nhà xe không phép, khách sạn không đăng ký kinh doanh lưu trú là đẩy rủi ro sang khách, và cuối cùng là sang chính quầy của bạn.
Thu tiền hộ rồi chuyển cho nhà cung cấp cần sổ sách rõ ràng: doanh thu của quầy là hoa hồng, không phải toàn bộ tiền thu của khách. Kê khai thuế theo đúng bản chất này, tránh bị tính thuế trên toàn bộ dòng tiền.
Những điều khách du lịch hay phàn nàn và cách tránh
Đánh giá trực tuyến quyết định phần lớn khách của dịch vụ du lịch phố cổ. Những phàn nàn thường gặp:
- Tour thực tế khác mô tả: xe khác, khách sạn khác, lịch trình rút gọn. Mô tả đúng, báo trước thay đổi.
- Giá cuối cùng cao hơn giá chào do phụ phí không nói trước. Niêm yết trọn gói, ghi rõ khoản chưa gồm.
- Bị ghép đoàn đông hơn quảng cáo. Ghi rõ quy mô đoàn tối đa.
- Hướng dẫn viên đưa khách vào cửa hàng ăn hoa hồng quá nhiều. Giới hạn điểm mua sắm, cho khách quyền từ chối.
- Xe thuê hỏng giữa đường, khó liên lạc. Có số hỗ trợ trực, phương án đổi xe.
- Chính sách huỷ tour không rõ. Viết ra, đưa khách đọc trước khi trả tiền.
Không mua, không tạo đánh giá giả. Ngoài vi phạm quy định của nền tảng và pháp luật về cạnh tranh, khách du lịch ngày càng nhận ra đánh giá giả và tránh xa.
Cạnh tranh lành mạnh trong một phố toàn văn phòng tour
Mật độ văn phòng du lịch ở phố cổ khiến cạnh tranh gay gắt, đôi khi bằng những cách gây hại cho cả phố: cò mồi chèo kéo khách ở vỉa hè, chào giá thấp rồi thu thêm, nói xấu đối thủ. Những cách này có thể mang lại khách hôm nay nhưng làm khách quốc tế nhớ phố cổ như một nơi cần cảnh giác.
Doanh nghiệp làm lâu năm thường cạnh tranh bằng sản phẩm riêng, ví dụ tour theo chủ đề lịch sử, kiến trúc, ẩm thực được thiết kế kỹ; bằng hướng dẫn viên giỏi; và bằng việc xử lý sự cố tốt. Đó là những thứ khó sao chép hơn giá.
Hợp tác giữa các cơ sở trong phố cũng là một cách cạnh tranh tốt: khách sạn nhỏ giới thiệu tour của văn phòng du lịch đáng tin, văn phòng du lịch giới thiệu nhà hàng, cửa hàng thủ công phục vụ trung thực. Chuỗi giới thiệu dựa trên chất lượng thật giữ khách lâu hơn mọi tấm biển quảng cáo.
Mùa vụ và rủi ro của dịch vụ du lịch ở trung tâm
Lượng khách đến Hoàn Kiếm dao động theo mùa du lịch quốc tế, kỳ nghỉ trong nước, thời tiết và các sự kiện bất ngờ. Dịch bệnh, thiên tai, biến động hàng không có thể làm lượng khách giảm mạnh trong thời gian ngắn. Văn phòng du lịch nhỏ với chi phí mặt bằng cố định ở trung tâm dễ bị tổn thương nhất.
Cách giảm rủi ro là giữ chi phí cố định ở mức hợp lý, đa dạng nhóm khách giữa quốc tế và nội địa, xây dựng kênh bán trực tuyến không phụ thuộc hoàn toàn vào khách đi bộ qua cửa. Hợp đồng với nhà cung cấp nên có điều khoản huỷ linh hoạt, tránh đặt cọc lớn cho mùa cao điểm khi chưa chắc khách.
Với khách đã trả tiền, chính sách hoàn huỷ khi có sự kiện bất khả kháng cần được viết rõ từ đầu. Những tranh chấp lớn nhất trong ngành thường bùng lên đúng lúc thị trường gặp cú sốc.
Câu hỏi thường gặp
Mở văn phòng bán tour ở phố cổ có cần giấy phép lữ hành không?
Nếu bạn tự xây dựng và tổ chức tour, cần giấy phép kinh doanh dịch vụ lữ hành phù hợp. Nếu chỉ bán tour của doanh nghiệp khác, bạn hoạt động dưới dạng đại lý lữ hành với hợp đồng đại lý và thông báo theo quy định.
Sinh viên dẫn tour đi bộ phố cổ có cần thẻ hướng dẫn viên không?
Hoạt động dẫn khách theo chương trình có thu phí là hoạt động hướng dẫn du lịch, cần thẻ hướng dẫn viên phù hợp. Sinh viên muốn làm nên tìm hiểu điều kiện cấp thẻ và hợp tác với doanh nghiệp có giấy phép.
Khách nước ngoài có giấy phép lái xe quốc tế có được thuê xe máy không?
Giá trị của giấy phép lái xe nước ngoài và giấy phép quốc tế tại Việt Nam phụ thuộc quy định hiện hành và nước cấp. Cửa hàng cho thuê nên kiểm tra và giải thích rõ cho khách trước khi giao xe.
Giữ hộ chiếu của khách khi cho thuê xe có được không?
Đây là thói quen phổ biến nhưng gây tranh cãi, và khách có thể cần hộ chiếu cho việc lưu trú, đi lại. Nên dùng hình thức đặt cọc khác, ghi trong hợp đồng thuê.
Quầy đặt vé xe đi tỉnh cho khách phải chịu trách nhiệm gì?
Quầy là trung gian; trách nhiệm chính về chuyến đi thuộc nhà xe. Nhưng quầy chịu trách nhiệm về thông tin cung cấp cho khách và việc chọn nhà cung cấp hoạt động hợp pháp. Ghi rõ trên phiếu đặt chỗ ai là nhà cung cấp.